Sunday, 23 listopada 2014 r. , ::  Strona główna    Mapa serwisu    Info    Kontakt     ::  
  :: Artykuły :: Ciekawostki :: Klucze :: Galeria zdjęć :: Sondy :: Linki :: Księga gości :: Forum :: Gadżety

Tu jesteś:  Strona główna >> Artykuły >> 6 nóg >> Ewolucja i systematyka >> Charakterystyki rzędów >>

 



hrząszcze Coleoptera


Najliczniejszy rząd, obejmujący ok. 450 tysiecy współczesnie opisanych gatunków, z tego w Polsce stwierdzono występowanie ponad 6 tysięcy.

Najstarsze chrząszcze znane są z dolnego permu. Były to głównie formy drapieżne i rozwijające się w drewnie, swym wyglądem nie odbiegały od form współczesnych. Wcześniejsze grupy, zw. Protocoloptera, uważa się za formy przejściowe miedzy chrząszczami właściwymi a rzędem Megaloptera (Wielkoskrzydłe Megaloptera >>>), z którym chrząszcze wydają się najbliżej spokrewnione.

Wyróżnia się cztery podrzędy:
  • Archostemata, Adephaga- drapieżne,
  • Myxophaga i Polyphaga - wielożerne,
a w ich ramach 130 rodzin rozmieszczonych na wszystkich kontynentach.

Chrząszcze są zróżnicowane pod względem wielkości — od 0,3 mm (niektóre gatunki z rodzimy Ptilidae) do 200 mm (np. południowoamerykański tytan, Titanus giganteus, na zdjęciu).

Charakteryzuje je zwarta budowa ciała; ubarwienie bardzo zmienne, niekiedy jednolicie czarne lub brunatne, często metalicznie niebieskawe lub zielonkawe (np. tęcznik liszkarz), jaskrawo czerwone z kontrastowym wzorem (np. biedronka siedmiokropkowa, Biedronkowate Cocinellidae >>>) lub niekiedy całkowicie białe (np. żyjące na południowoafrykańskich pustyniach Czarnuchowate (=Mącznikowate) Tenebrionidae >>>).
Okrywy ciała zwykle silnie zesklerotyzowane i twarde, niekiedy ciało ulega wtórnej desklerotyzacji, przybierając postać larwokształtną (np. samice świetlikowatych), bądź staje się miękkie, często o zniekształconych pokrywach (np. niektóre Oleicowate (Majkowate) Meloidae >>>, Omomiłkowate Cantharidae >>>).
Oskórek jest zwykle pokryty włoskami lub szczecinkami, sporadycznie na ciele występują łuski, wyrostki lub zmarszczenia, przybierające różnorodne, niekiedy fantastyczne kształty i postacie (np. u gatunków myrmekofilnych, występujących w mrowiskach czy termiterach).
Tułów zbudowany jest z 3 segmentów: przed-, śród- i zatułowia. Tarcza grzbietowa przedtułowia (tzw. przedplecze) jest silnie zesklerotyzowana, ruchomo połączona z głową i śródtułowiem. Śródtułów i zatułów nieruchomo zrośnięte, łącznie z odwłokiem przykryte pokrywami (przekształcone skrzydła pierwszej pary).
Pokrywy (od nich pochodzi nazwa rzędu (Coleoptera = tegopokrywe) zwykle silnie zesklerotyzowane, bywają jednak miękkie (np. u omomiłkowatych), przekształcone (np. u niektórych kózkowatych - Kózkowate Cerambycidae >>> i oleicowatych), mocno skrócone (np. u kusakowarych - Kusakowate Staphylinidae >>>) lub całkowicie zredukowane (np. u niektórych ektopasożytniczych Leiodidae).
Błoniaste skrzydła drugiej pary są podczas spoczynku upakowane pod pokrywami (zwykle służą do latania), u licznych chrząszczy skrzydła zanikły lub są zredukowane.
Nogi najczęściej typu bieżnego o smukłych udach i 5-członowych stopach:
Końcowe 2 lub 3 segmenty odwłoka przekształcone w narządy genitalne i pokładełko samicy służące do składania jaj.
Głowa zawsze dobrze wyodrębniona, skierowana ku przodowi (Adephaga) lub ukośnie ku dołowi (pozostałe podrzędy). U kilku rodzin przednia część puszki głowowej wydłużona w różnej długości ryjek (Ryjkowcowate Curculionidae >>>).
Oczy złożone umieszczone po bokach głowy, duże, niekiedy nerkowate lub przedzielone na 2 części (np. krętakowate) u niektórych zanikły lub są uwstecznione (np. u gatunków jaskiniowych). Przyoczka (1 lub 2) występują u kilku prymitywnych rodzin (np. niektórych skórnikowatych (Skórnikowate Dermestidae >>>) i kusakowatych (Kusakowate Staphylinidae >>>)).
Podstawowa liczba członów czułków - 11, często mniej na skutek redukcji członów. Czułki nitkowate, piłkowane, grzebykowate lub blaszkowate, często zakończone buławką.
Aparat gębowy typu gryzącego o silnych szczękach i żuchwach, przystosowanych do odrywania kawałków i rozdrabniania nieraz bardzo twardego (np. drewno) pokarmu.

Część chrząszczy drapieżnych trawi zdobycz bez jej połykania, polewając ją sokami trawiennymi, a następnie wysysając lub zlizując częściowo strawiony pokarm.

Dymorfizm płciowy jest najsilniej zaznaczony u jelonkowatych (u większości samców występują duże żuwaczki przypominające poroże jeleniowatych, Jelonkowate Lucanidae >>>), niektórych żukowatych (samce z różnorodnymi wyrostkami na głowie i przedtułowiu) i kózkowatych (np. samce z czułkami dłuższymi i bardziej piłkowatymi niż u samic).

Chrząszcze przechodzą przeobrażenie zupełne (holometabolia), są najczęściej jajorodne, a sporadycznie jajożyworodne lub żyworodne.
Postać młodociana (larwa), niepodobna do postaci dojrzałej, posiada 3 pary nóg, wyodrębnioną puszkę głowową 19-lub 10-segmentowy odwłok. W trakcie rozwoju osobniczego larwa wielokrotnie linieje, zwiększając swoje rozmiary. Dorosła larwa przekształca się w poczwarkę typu wolnego, z której po okresie spoczynku wylęga się młodociany chrząszcz.
Liczba pokoleń w roku jak i długość cykli rozwojowych są bardzo różne i zależą od gatunku, bazy pokarmowej i temperatury otoczenia. W warunkach klimatu umiarkowanego przeważa cykl jednoroczny, szkodniki z reguły wykształcają więcej niż jedno pokolenie w ciągu roku.
W Polsce postacią zimującą jest najczęściej owad dorosły lub larwa.
Silnie zesklerotyzowane, wrzecionowate larwy sprężykowatych (Sprężykowate - Elateridae >>>) określa się mianem drutowców, a zgięte na kształt litery „C" białawe larwy chrabąszczy to tzw. pędraki.

Chrząszcze występują we wszystkich środowiskach lądowych i słodkowodnych na całej kuli ziemskiej (oprócz Antarktydy), żywią się m.in. bezkręgowcami (np. skoczogonkami, skaposzczetami), larwami i postaciami dojrzałymi innych owadów, na które polują (np. Biegaczowate Carabidae >>>, Gnilikowate Histeridae >>>). Padlina zwierząt stanowi środowisko rozwoju larw skórnikowatych, grabarzy i m. omarlicowatych, grzyby i śluzowce stanowią pokarm larw i postaci dojrzałych wielu drobnych grup chrząszczy, np. łyszczynkowatych, żywymi lub martwymi roślinami odżywiają się np. stonkowate, kózkowate lub strąkowcowate, stanowiąc wielokrotnie poważne zagrożenie dla upraw rolnych (stonka ziemniaczana, pchełki ziemne, słodyszek rzepakowy, strąkowce) i leśnych (kózki, Kornikowate Scolytidae >>>, drwalniki, rzemlik).

Ciekawą biologię mają: majkowate (których larwy pasożytują w gniazdach samotnych pszczołowatych i pszczoły miodnej), Rhipiphoridae (larwy są wewnętrznymi lub zewnetrznymi pasożytami larw innych chrzaszczy lub os) i Leiodidae (Platypsylus castoris jest ektopasożytem bobra).

Powszechnie znane robaczki świętojańskie to latające w nocy samce świetlikowatych, które za pomocą wyrafinowanej „sygnalizacji świetlnej" odnajdują ukryte w zaroślach, bezskrzydłe i larwokształtne samice swoich gatunków.

Chrząszcze z uwagi na swoją różnorodność i ogromną nieraz liczebność stanowią ważny element wszystkich biocenoz lądowych i słodkowodnych.

Wiele gatunków ma duże znaczenie dla gospodarki człowieka, zarówno jako owady pożyteczne (np.: biedronkowate, biegaczowate, tęcznik liszkarz, grabarze) - z reguły chronione, jak również jako szkodniki. W Polsce ochroną objęto ponadto szczególnie okazałe, a już bardzo rzadkie gat. kózkowatych (np. Kozioróg dębosz Cerambyx cerdo >>>, Nadobnica alpejska Rosalia alpina >>>) i jelonkowatych (Jelonek rogacz Lucanus cervus >>>, Wynurt Ceruchus chrysomelinus >>>).


Skojarzone artykuły
Owady uskrzydlone (Pterygota) >>>
Systematyka >>>
Znaczenie owadów >>>


Witryny o podobnej tematyce
Egzotyczne chrząszcze>>> języki/i: PL, odwiedzane 2507 razy
Motyle i chrząszcze Polski>>> języki/i: PL, odwiedzane 5791 razy
Zgłoś stronę >>>


---
./Redan
Utworzono: 2002-07-12, ostatnia modyfikacja: 2003-09-14, 95122 odsłon.



Poleć stronę
e-mail nadawcy:
e-mail adresata:


Wyszukiwanie
Szukana fraza:

Więcej >>>

Głosowanie
Czy planując wakacyjne wojaże bierzesz pod uwagę swoje zainteresowania owadami?

tak
nie
Top 10
Jak hodować patyczaki? ...>>>
Owady eusocjalne ...>>>
Anatomia ...>>>
Chrząszcze Coleoptera ...>>>
Morfologia ...>>>
Owady chronione - rozporządzenie ...>>>
Termity Isoptera ...>>>
Trichopteron ...>>>
Znaczenie owadów ...>>>
Układ systematyczny owadów - przykład 1 ...>>>


Lista artykułów:
Pokaż:

Wydruk
Wersja do druku





Powrót